Dorota Owsianik 
Szczecin

Trzy Szkice pedagogiczne 

1. NIENAWIŚĆ

Życie stwarza wiele sytuacji, które wywołują złość i gniew, zawiść i wrogość, urazę i wściekłość, zawziętość i żal. Nagromadzenie tych emocji i kumulowanie się ich prowadzi do powstania nienawiści.

Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z jej istnienia. Albo udajemy, że jej nie ma.

Ludzie boją się nienawiści, jej destrukcyjnej siły, starają się ją w sobie tłumić. Tracą sporo energii na tłumienie, dlatego może im zabraknąć sił do działań pozytywnych.

Nienawiść zniekształca obraz świata i obraz drugiego człowieka. Jej podszepty sprawiają, że patrzymy z wrogością i nieufnością na ludzi. 

Skąd bierze się nienawiść? Generalnie mówiąc: z wszelkich zależności, w których czujemy się bezradni i bezbronni.

Czy nienawiść może czasami pełnić pozytywną funkcję? Wydaje się, że tak. Na przykład wtedy, gdy jest reakcją na krzywdę. Nienawiść to sygnał, że nasza psychika nie może czegoś znieść, że się dusi i dławi, że potrzebuje zmiany. Nienawiść może być jednym z przejawów instynktu życia. Staje się jednak destruktywna, jeśli trwa bardzo długo, narasta i nie jest w żaden sposób przepracowywana. 

Każde uczucie ludzkie ma jakieś uzasadnienie, ma jakiś swój sens. Nienawiść także. Zamiast ją potępić i uciekać od niej – o wiele korzystniej jest odczytać jej ukryte znaczenie i uczynić z niej dobry pożytek. Dzięki temu lepiej poznamy samych siebie i poprawimy jakość naszego życia.

Zamiast ją demonizować, lepiej przyjąć, że pełni rolę życzliwego informatora. Nienawiść - informator zawsze da nam sygnał alarmowy, który powinien zwrócić naszą uwagę i skłonić do szczerych rozmów z sobą samym.

Nienawiść może być – paradoksalnie – źródłem energii życiowej. Pod jednym warunkiem: trzeba ją mądrze ukierunkować i stać się jej gospodarzem. 

Oswojenie i ukierunkowanie nienawiści otwiera drogę do wybaczenia i łaskawości dla innych.

2. DLACZEGO DZIECI UCIEKAJĄ Z DOMU?

Głównym powodem jest długotrwały stres. Może on być wywołany kłopotami w szkole, konfliktami z rówieśnikami, ale zwykle źródłem silnego, przewlekłego stresu są relacje w rodzinie. Kłótnie i awantury między rodzicami, nierzadko pod wpływem alkoholu, zagrażają poczuciu bezpieczeństwa dziecka. Często obwinia ono siebie za trudną sytuację w domu. Czuje się złe, grzeszne, może zacząć żałować, że się narodziło. Staje się smutne, przygnębione, jego życie zamienia się w udrękę. Nic więc dziwnego, że szuka sposobu, by to zmienić, by zaalarmować świat o swym cierpieniu. Ucieczka z domu jest czynem desperackim, ale mimo wszystko pełnym nadziei.
Dziecko wierzy, że jego ucieczka wystraszy rodziców, wstrząśnie nimi, a ten wstrząs przyniesie zmianę na lepsze. Wierzy, że uda mu się uratować rodzinę.

Częste konflikty między rodzicami prawie zawsze wpływają na jakość kontaktu z dzieckiem. Sfrustrowany, znerwicowany rodzic nie jest w stanie obdarzyć dziecka pełnią miłości, ponieważ zwyczajnie brak mu na to sił psychicznych. Problemy rodzinne oraz praca zawodowa są źródłem potężnego stresu, który zaburza równowagę wewnętrzną rodzica. Bywa tak, że rodzic nie znajduje już czasu na rozmowę z córką czy synem.

Rozmowy z rodzicami często są bolesne i krzywdzące dla dziecka. Słyszy ono od najbliższych osób negatywne oceny jego osoby: “jesteś zły”, “jak zwykle nic nie robisz”, “na własnej piersi wyhodowałam sobie żmiję”, “wpędzisz mnie do grobu”. W wielu domach przemoc psychiczna jest na porządku dziennym. Czynności takie jak: wyzywanie, wyśmiewanie, etykietowanie, ignorowanie, niedopuszczanie do głosu, krzyczenie na dziecko, drastyczne ograniczanie wolności, kontrolowanie, grzebanie w rzeczach dziecka, czytanie pamiętników i listów, śledzenie i tropienie, krytykowanie wybranka/wybranki serca, niedocenianie wysiłków dziecka w szkole, zmuszanie do udziału w zajęciach dodatkowych niezgodnych z zainteresowaniami dziecka – wszystko to jest przemoc psychiczna, która  może doprowadzić do załamań, depresji, nerwic. Ucieczka z domu czy samobójstwo są tylko konsekwencjami wcześniejszych działań.

W obiegowej opinii społecznej rodzina funkcjonuje jako twór idealny, nienaruszalny, niemal święty. Rodzina znaczy “miłość i troska” - tak się nam wydaje. Trudno dopuścić myśl, że “normalna”, “porządna” rodzina może stworzyć dziecku prawdziwe piekło na ziemi. Dziecko nie musi być bite czy gwałcone, żeby cierpieć. Stosowanie wspomnianej wyżej przemocy psychicznej, uderza w godność dziecka, uderza w jego “ja”,  narusza jego integralność psychiczną. Powoli niszczy w dziecku nadzieję i wiarę w siebie, podważa zaufanie do ludzi i całego świata. Dziecko zaczyna czuć lęk przed ludźmi i światem, a z tego lęku rodzi się nienawiść, także do siebie samego.

Dziecko zwykle prosi o pomoc werbalnie i niewerbalnie. Mówi np. “nie chce mi się żyć”, “mam już wszystkiego dość”, “nic mi się nie udaje”, “życie nie ma sensu”, “nikt mnie nie kocha”, “nie mam z kim porozmawiać”. Manifestuje też swój stan ducha wyglądem i zachowaniem: nosi czarne stroje, słucha przygnębiającej muzyki, interesuje się tematyką śmierci, często płacze, jest smutne, skryte, zamknięte w sobie, bywa agresywne. Kiedy dostrzega, że jego prośby i sygnały nie zwracają uwagi otoczenia, zaczyna czuć się zupełnie bezradne. Otrzymuje potwierdzenie, że jest niekochane i nikomu niepotrzebne. Narasta w nim poczucie krzywdy, osamotnienia, odrzucenia. 

W którymś momencie czara goryczy przelewa się. Kolejna awantura domowa, kolejna przepłakana noc, kolejna trudna klasówka w szkole – zamieniają się w  bezsens.
 
Wtedy właśnie dziecko może dostrzec sens dostania się do Nieba, w którym dobry Anioł przytuli do serca i nie będzie krzyczał.  Ostatnią nadzieją staje się pisanie listu do Boga z prośbą o odwagę, by przenieść się do piękniejszego świata. 

3.  SZTUKA TERAPII PSYCHOLOGICZNEJ

Dobra terapia łączy w sobie rzetelną wiedzę i umiejętność wczuwania się w psychikę człowieka. Owo wczuwanie się nie może naruszać wolności wewnętrznej człowieka, jego prawa do zachowania tajemnicy.

Dobra terapia niesie nadzieję i sprawia, że człowiek zaczyna dostrzegać możliwość rozwiązania swoich problemów; że zaczyna odkrywać w sobie dobro i piękno – esencję zdrowia psychicznego.

Z pomocą terapii człowiek wyzwala swój potencjał twórczy, rozwija swoje talenty, planuje konkretne działania – słowem - znów ma ochotę żyć pełnią życia. Zaczyna odzyskiwać poczucie własnej wartości i wiarę w ludzi i świat.

Dobra terapia pomaga człowiekowi zaakceptować prawa tego świata, w którym szczęście i tragedia, życie i śmierć mają swoje zwykłe miejsce. 

Dobra  terapia wspomaga rozwój człowieka, pobudza wyobraźnię, pomaga odkryć i rozwinąć stłumione talenty. Pozwala uwierzyć, że marzenia czasem się spełniają.

Dobra terapia pomaga również docenić rolę pracy człowieka nad sobą. Czasem wydaje się nam, że ludzie i świat nami sterują, że nie mamy wpływu ani na nasz los, ani na to, co się dzieje na świecie. A jednak okazuje się, że kiedy uparcie pokonujemy nasze słabości, kiedy cierpliwie dążymy do realizacji naszych celów i marzeń – prędzej czy później zwyciężymy i jakiś mały kawałek świata stanie się lepszy dzięki naszym wysiłkom. Dobra terapia podpowiada: masz wpływ na swoje życie i tylko od ciebie zależy jakość twojego życia. Aby mieć wpływ na swoje życie trzeba być samodzielnym, niezależnym i wiedzieć, czego się chce. Dobra terapia powinna więc wskazywać drogę ku usamodzielnieniu i uniezależnieniu. 

Dobra terapia wykracza poza wiedzę czysto psychologiczną, jest raczej tworzeniem filozofii życia. Filozofii, która uczy dystansu do nas samych i naszych problemów; filozofii, która ma dystans również do siebie samej.